۱۶ نوامبر ۲۰۲۶– توده بدون چربی (Fat-free mass; FFM) اغلب به عنوان یک شاخص برای سنجش توده عضلانی اسکلتی استفاده میشود. با این حال، FFM در واقع شامل تمام اجزای بدن به غیر از چربی نیز هست که شامل استخوانها، اندامها، عضلات اسکلتی، آب بدن و سایر بافتهای بدون چربی میشود. اگرچه توده بدون چربی بالا بهطور سنتی با پیامدهای سلامت مطلوب مرتبط دانسته شده است، اما شواهد نشان میدهند که رابطه بین FFMو سلامت متابولیک میتواند پیچیده و حتی متناقض باشد. هدف این مطالعه، بررسی این موضوع بود که آیا توزیع چربی (بهویژه چربی احشایی و چربی نفوذکرده به عضله) و همچنین هورمونهای جنسی، رابطه بین FFMو پیامدهای نامطلوب متابولیک را تعدیل میکنند یا خیر.
محققان از دادههای مربوط به جمعیت شرکتکنندگان در بیوبانک بریتانیا استفاده کردند که بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ ثبت نام شده بودند. تعداد شرکتکنندگان وارد شده به تحلیل نهایی ۵۹,۲۶۹ نفر بود (میانگین سنی ۵۵ سال؛ ۵۲٪ زن). ترکیب بدنی شرکتکنندگان با استفاده از دو روش یعنی DXAو MRI، ارزیابی شد. پیامدهای متابولیک مورد بررسی شامل سندرم متابولیک (Metabolic Syndrome; MetS) و سطوح بالای هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c مساوی یا بیشتر از 5.7 درصد یا 39 mmol/mol) بود. برای بررسی همبستگیها و اثرات تعدیلکننده، از مدلهای رگرسیون لوجستیک استفاده شد.
یافتههای این مطالعه نشان داد که رابطه بین FFMو پیامدهای متابولیک به نحوۀ تعریف و اندازهگیری توده بدون چربی یا FFMبستگی دارد:
· توده بدون چربی کل (Total FFM) و توده بدون چربی تعدیلشده بر اساس قد (Height-adjusted FFM): هر دو با افزایش شیوع سندرم متابولیک و سطوح بالای HbA1cمرتبط بودند. برای مثال، در مدل تعدیلشده بر اساس قد، افزایش در FFM با افزایش خطر سندرم متابولیک همراه بود (OR = 1.04؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 1.02–1.06) و همچنین با افزایش خطر HbA1cبالا همراه بود (OR = 1.04؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 1.02–1.06).
· نسبت توده بدون چربی به وزن بدن (FFM as a proportion of body weight): برخلاف موارد بالا، افزایش نسبت توده بدون چربی به وزن بدن با کاهش خطر پیامدهای نامطلوب متابولیک همراه بود (برای MetS:OR = 0.77؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.74–0.80؛ برای HbA1c: OR = 0.78؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.75–0.81).
· نقش تعدیلکننده چربی احشایی (Visceral Fat): چربی احشایی قویترین عامل تعدیلکننده بود. حضور چربی احشایی، رابطه مثبت میان FFM کل و MetS را تضعیف کرد (OR = 0.96؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.94–0.98). همچنین، چربی احشایی اثر منفی (محافظتی) نسبتِ توده بدون چربی به وزن بدن را تقویت کرد (OR = 0.77؛ فاصله اطمینان ۹۵٪: 0.73–0.81).
· چربی نفوذکرده به عضله (Intramuscular Fat): نفوذ چربی به داخل بافت عضلانی نیز بر این روابط تاثیرگذار بود؛ به طوری که در حضور چربیهای درونعضلهای، برخی از ارتباطات مشاهدهشده بین توده بدون چربی و پیامدهای متابولیک تغییر کرد یا تضعیف شد.
· هورمونهای جنسی: اثر تعدیلکنندگی هورمونهای جنسی (استروژن، پروژسترون و تستوسترون) محدود بود و بیشتر به سطح پایۀ این هورمونها در میان شرکتکنندگان بستگی داشت.
بحث و نتیجهگیری
این مطالعه نشان داد که رابطه میان توده بدون چربی و سلامت متابولیک بسیار پیچیدهتر از آن است که صرفاً بر اساس «بیشتر بودن توده بدون چربی» قضاوت شود. مشاهدات این مطالعه مبنی بر اینکه مقادیر بالاتر FFM(در برخی مدلها) با افزایش ریسک متابولیک همراه است، برخلاف فرضیات سنتی است. این پارادوکس نشان میدهد که کیفیت بافت (یعنی میزان چربی در میان توده بدون چربی) بسیار مهمتر از صرفاً مقدار آن است.
دکتر کاندیدا ربلو، مدیر آزمایشگاه برنامه تغذیه و بیماریهای مزمن، مرکز تحقیقات زیستپزشکی پنیتونگ در دانشگاه ایالتی لوییزیانا، و نویسنده اصلی این مقاله، اظهار داشت: «اگرچه میتوان با تمرینات ورزشی عضلات خاصی را تقویت کرد، اما نمیتوان بهطور انتخابی چربی را از یک ناحیه خاص بدن سوزاند. در حال حاضر، هیچ رویکرد سبک زندگی یا داروی تأییدشدهای برای هدف قرار دادن و کاهش چربی در یک ناحیه خاص از بدن وجود ندارد.» او افزود: کاهش وزن ناشی از رژیم غذایی میتواند چربیهای مضر در شکم و عضلات را کاهش دهد، اما نقش ورزش در این زمینه هنوز به طور دقیق مشخص نیست.
دکتر کارن کوربین از انجمن چاقی نیز با اشاره به محدودیتهای مطالعه خاطرنشان کرد: «چون این یک مطالعه مقطعی است و مداخلهای در آن صورت نگرفته، نمیتوان تعیین کرد که آیا میتوان رسوبات چربی را هدف قرار داد یا خیر. همچنین باید با احتیاط نتایج را تفسیر کرد، زیرا برخی یافتههای این پژوهش که به سطح معنادار آماری رسیده بودند، در واقع تغییرات بسیار کوچکی در احتمال بروز سندرم متابولیک را نشان میدادند، هرچند که به دلیل حجم بالای نمونه، فواصل اطمینان بسیار باریک و دقیق بودند.»
او در پایان تأکید کرد که پیام اصلی این مطالعه برای کاربرد بالینی این است که تمرکز نباید صرفاً بر روی اعداد موجود در ترازو یا نتایج تستهای ترکیب بدنی باشد، بلکه باید بر بهبود شاخصهای واقعی سلامت از جمله مقاومت به انسولین، پروفایل کلسترول، فشار خون، تحرک و قدرت عضلانی تمرکز کرد.
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/fat-distribution-not-amount-fat-free-mass-key-metabolic-2026a10018h1